Asbest in de schoorsteen en rookkanalen

Als je een woning bezit die voor 2001 gebouwd werd, weet je misschien niet precies welke materialen er allemaal in verwerkt zijn. Schoorstenen en rookkanalen zijn plekken waar historisch gezien regelmatig asbestvezels werden gebruikt. Dat betekent echter niet dat jouw schoorsteen zeker asbest bevat. Asbest in oudere bouwmaterialen is een realistisch risico, maar geen garantie. Alleen een erkend asbestdeskundige kan na een grondige inspectie uitsluitsel geven over de precieze toestand.

Waarom kozen bouwers vroeger voor asbest in rookkanalen?

Van de jaren vijftig tot ver in de jaren tachtig was asbest een van de populairste bouwmaterialen in heel Europa. Het was goedkoop, licht van gewicht, brandwerend en kon hoge temperaturen weerstaan zonder te vervormen of te breken. Die combinatie maakte het ideaal voor bouwdelen die regelmatig in aanraking kwamen met warmtebronnen. Fabrikanten verwerkten asbestvezels in buizen, isolatieplaten, dichtingskoorden en vuurvaste bekleding. Pas veel later, toen de gezondheidsrisico's van werknemers en bewoners duidelijk werden, begon het gebruik af te nemen en werd asbest uiteindelijk verboden in nieuwe bouwmaterialen.

Welke onderdelen van de schoorsteen kunnen asbest bevatten?

Er zijn meerdere plekken in en rond de schoorsteen of het rookkanaal waar asbesthoudende materialen aanwezig kunnen zijn:

• Rookkanaalvoering uit asbestcementbuizen, doorgaans glad en grijskleurig van uiterlijk
• Asbesthoudende dichtingskoorden of pakkingen rondom een insertie, kachelroos of branderdeur
• Isolatieplaten achter of naast een ingebouwde kachel, haard of verbrandingsketel
• Vuurvaste bekleding in de rookkamer of de verbrandingsruimte van een open haard
• Asbestcementleien of platen aan de buitenzijde van de schoorsteenmantel
• Voegmateriaal of specie met asbesttoevoeging rondom de schoorsteenvoet

De aanwezigheid van een van deze materialen is op zichzelf geen bewijs van gevaar. Asbest dat in goede staat verkeert en niet beschadigd is, verspreidt doorgaans weinig of geen vezels. Het wordt gevaarlijk wanneer het materiaal beschadigd raakt en vezels vrijkomen.

Kun je asbest herkennen aan het uiterlijk?

Nee. Met het blote oog kun je asbest niet onderscheiden van andere materialen. Grijze, gladde buizen kunnen asbestcement zijn, maar ook een gewone cementbuis zonder asbestvezels. Een witte, vezelige isolatielaag kan asbest bevatten, maar ook glaswol of steenwol zijn zonder asbest. Asbestvezels zelf zijn microscopisch klein en volledig onzichtbaar voor het menselijk oog. Alleen een erkend asbestdeskundige inventarisatie kan via visuele beoordeling en eventueel een laboratoriumanalyse van een staal bevestigen of asbest aanwezig is. Baseer je nooit op eigen inschattingen.

Wanneer vormt asbest in de schoorsteen een risico?

Asbest dat intact, gebonden en niet beschadigd is, verspreidt doorgaans weinig of geen vezels. Het risico neemt toe zodra het materiaal aangetast, verweerd of mechanisch beschadigd raakt. In rookkanalen en schoorstenen kunnen de volgende situaties gevaarlijk zijn:

• Barsten of scheuren door herhaaldelijke temperatuurwisselingen doorheen de seizoenen
• Corrosie en aantasting door langdurige blootstelling aan roet en condenswater
• Onzorgvuldige schoorsteenreiniging waarbij buizen of voegwerk beschadigd raken
• Verbouwings- of sloopwerken waarbij materialen worden doorgezaagd, geboord of gebroken
• Vochtinfiltratie vanuit de buitenzijde van de schoorsteenmantel die het materiaal verzwakt

Vermijd altijd het zelf boren, zagen of schuren in verdachte materialen. Dat geldt ook als het slechts om een kleine klus lijkt te gaan. De vrijgekomen vezels zijn onzichtbaar en blijven lang in de lucht zweven.

Wat als je de schoorsteen wil laten reinigen of vervangen?

Wil je een schoorsteenveger inschakelen of een rookkanaal vervangen? Laat dan eerst een erkend asbestdeskundige de situatie beoordelen. Een gewone schoorsteenveger is niet bevoegd om asbestveilig te werken of asbesthoudend materiaal te verwijderen. Enkel erkende aannemers met de juiste certificering mogen dat werk uitvoeren. Zij zijn verplicht om het asbestafval apart te verpakken en af te voeren naar een erkend verwerkingsbedrijf. Op de pagina asbest verwijderen lees je meer over de procedures, de verplichtingen en hoe je de juiste aannemer vindt.

Het asbestattest en de schoorsteen

Wie een woning verkoopt die voor 2001 gebouwd werd, is in Vlaanderen verplicht een asbestattest voor te leggen. Die verplichting geldt sinds 23 november 2022. Tijdens de inspectie brengt een erkend asbestdeskundige ook schoorstenen, rookkanalen en haarden in kaart, voor zover die visueel toegankelijk zijn. In het attest staat of de aangetroffen materialen als veilig worden beschouwd, nader onderzocht moeten worden of verwijderd dienen te worden voor de eigendomsoverdracht. Het attest is na afgifte tien jaar geldig, tenzij er nadien werken aan de woning worden uitgevoerd die de toestand veranderen. Lees meer op de pagina wat is een asbestattest.

Voorzorgsmaatregelen voor bewoners van oudere woningen

Je hoeft geen asbestspecialist te worden om veilig te wonen in een woning van voor 2001. Een aantal eenvoudige maatregelen zorgen al voor een stuk gemoedsrust:

• Voer geen doe-het-zelf-klussen uit aan rookkanalen of haarden zonder eerst advies in te winnen
• Laat schoorsteenvoeging en buizen niet beschadigen door onervaren werklieden
• Betrek altijd een erkend asbestdeskundige bij renovatiewerken waarbij schoorstenen worden aangepast
• Informeer je bij je gemeente of er lokale ondersteuning of richtlijnen beschikbaar zijn

Op de asbestattestkaart zie je hoe de attestsituatie in Vlaamse gemeenten evolueert en hoeveel woningen in jouw buurt al een geregistreerd attest hebben bij OVAM.