Asbestcement herkennen: waar werd het gebruikt?

Wie in Vlaanderen een woning bezit gebouwd voor 2001, heeft grote kans dat er ergens asbestcement verwerkt zit. Dit materiaal, dat ook wel eterniet of asbestciment wordt genoemd, was decennialang een van de meest populaire bouwmaterialen in het land. Goedkoop, licht en sterk: het werd vrijwel overal ingezet. Begrijpen wat asbestcement is, waar het werd gebruikt en hoe je het herkent, is de eerste stap naar een veilige omgang met je woning.

Wat is asbestcement

Asbestcement is een samengesteld materiaal dat bestaat uit cement, water en asbestvezels. De vezels, doorgaans chrysotiel (wit asbest) of crocidoliet (blauw asbest), werden tijdens het productieproces door de cementmix gemengd om het materiaal sterker en vochtbestendiger te maken. Het eindresultaat is een hard, grijs materiaal dat kan worden gevormd tot platen, buizen, golfplaten, leien en profielen van alle soorten en maten.

Asbestcement behoort tot de categorie hechtgebonden asbest. De vezels zitten verankerd in de matrix en komen normaal gezien niet vrij zolang het materiaal intact is. Dat onderscheidt het van vrijgebonden asbest (zoals spuitasbest), waarbij de vezels van nature los in het materiaal zitten.

Toepassingen buitenshuis

De meest voorkomende toepassingen van asbestcement bevinden zich aan de buitenkant van gebouwen:

• Golfplaten op daken van garages, bijgebouwen en schuren
• Dakleien (kunstleien of cementleien) als alternatief voor echte leisteen
• Vlakke gevelbekleding op wanden van woningen, flatgebouwen en industriepanden
• Soffietplaten (onderkant overstek of afdak)
• Afvoerbuizen, regenafvoerleidingen en hemelwaterkolommen
• Ventilatiepijpen, schoorsteenomhulsels en rookgasbuizen

Toepassingen binnenshuis

Asbestcement werd ook binnenshuis ingezet, al is dat minder bekend:

• Brandwerende binnenwanden rondom technische ruimten en verwarmingsinstallaties
• Plafondplaten in vochtige ruimten zoals badkamers, kelders en keukens
• Schoorsteenkanalen en verbrandingsgasleidingen binnen de woning
• Bloempotten, wasbakken en andere sanitaire elementen uit vroeger tijden

Hoe herken je asbestcement visueel

Asbestcement is niet altijd makkelijk te herkennen, maar er zijn een aantal visuele kenmerken die een aanwijzing geven:

• Grijze kleur, soms met een blauwe of groene tint door oxidatie of algengroei
• Ruwe, korrelige oppervlaktetextuur, vergelijkbaar met fijn beton
• Productiestempels of merknamen op de achterkant, zoals Eternit, Duro, Isoglass of Glasal
• Bij golfplaten: een karakteristiek regelmatig golvend profiel
• Platen die bij breuk eerder afbrokkelen dan glad doorbreken

Let op: visuele herkenning is nooit afdoend. Alleen een erkend asbestdeskundige met materiaalstaalname en labanalyse kan met zekerheid vaststellen of het om asbestcement gaat. Op de pagina asbest herkennen vind je meer informatie over het herkennen van asbesthoudende materialen in je woning.

Hechtgebonden asbest: wanneer is het gevaarlijk

Asbestcement in goede staat vormt geen onmiddellijk gevaar. De vezels blijven ingekapseld in de cementmatrix en komen normaal niet vrij. De situatie verandert als het materiaal beschadigd of sterk verweerd is. Verweerd asbestcement herken je aan:

• Een brokkelig of rafelig oppervlak dat poeder loslaat bij aanraking
• Afgebroken stukken of barsten in de platen
• Sterke bruine of groene verkleuring die diep in het materiaal zit

Ook bij renovatiewerken waarbij het materiaal wordt gezaagd, geboord of gesloopt, komen vezels vrij. Houd daarmee rekening als je bouwplannen hebt voor een woning van voor 2001.

Wat te doen als je asbestcement aantreft

Vertoont het materiaal geen tekenen van beschadiging en plan je geen werken? Dan is er geen onmiddellijke actie nodig. Noteer wel de locatie en staat van het materiaal. Als je twijfelt over de staat of als je renovatiewerken plant, laat je best een erkend asbestdeskundige langskomen voor een inventarisatie.

Voor de verwijdering van asbestcement schakel je een erkend asbestaannemer in. Die werkt met de juiste beschermingsmiddelen, bevochtigt het materiaal tijdens de demontage om vezelverspreiding te beperken en voert het afval af in gecertificeerde verpakking. Op de pagina asbest verwijderen lees je meer over de stappen bij een professionele asbestsanering.

Het asbestattest en asbestcement

Een erkend asbestdeskundige inventarisatie omvat een grondige inspectie van alle toegankelijke materialen, inclusief asbestcement. Elk aangetroffen materiaal wordt beschreven, ingedeeld op basis van toestand en voorzien van een aanbevolen actietype. Het resultaat is een asbestattest dat geregistreerd wordt bij OVAM.

Bij de verkoop van een woning gebouwd voor 2001 is dat attest wettelijk verplicht sinds 23 november 2022. Een geldig attest heeft een looptijd van 10 jaar, mits er geen aanpassingen aan het gebouw zijn. Op de pagina asbestattest aanvragen lees je stap voor stap hoe je dat in gang zet. Meer uitleg over de inhoud en geldigheid vind je op wat is een asbestattest.

Asbestcement en het recyclagepark

Kleine hoeveelheden hechtgebonden asbestcement mag je als particulier in principe aanbieden bij het recyclagepark. Denk aan enkele gebroken leien of een klein stuk golfplaat. Het materiaal moet stevig ingepakt zijn in transparante plasticzakken of bouwfolie. Informeer bij je gemeente naar de exacte regels, want die kunnen lokaal verschillen. Voor grotere hoeveelheden en voor niet-hechtgebonden asbestafval is professionele afvoer via een erkend bedrijf verplicht.